JI HERÊMA ME GOTINÊN PÊŞÎYA (YÖREMİZDEN ATASÖZLERİ) -6

  • PDF


1. Mirî ji gorê rabin jî ev îş nabe. (Ölüler kabirden kalksa da bu iş olmaz)

Yöremizde sık kullanılan bu atasözü bir işin imkânsızlığını vurgulamak ve ikna edici kişileri bu tavırlarından vazgeçirmek maksadıyla kullanılır

2. Kundirê derewkara pêşî li ava mûradê digre. (Yalnacıların kabağı Murat suyunun önünü kesip göl eyler)

Bu atasözünün ilginç bir hikâyesi vardır. Derler ki günün birinde üç arkadaş bir araya gelir ve herkes kendi maharetini anlatmaya başlar. Biri der ki; Ben bir kazan yaptırıyorum. Kazan o kadar büyük ki içinde çalışan ustalar birbirlerinin çekiç sesini durmuyorlar. Diğeri; Ben de bir şömine yaptırıyorum genişliği on bin adımdır. Üçüncü arkadaş; Ben de bu sene kabak ektim. Kabaklar o kadar büyüktü ki bir gün kabaklardan bir tanesi Murat suyuna yuvarlandı suyun önünü kesip göl oluşturdu der. İlk iki arkadaş bu kadar büyük bir kabağın olamayacağını söyleyince adam kendilerine der ki; Ya! O şömineye ancak bu kazan, bu kazana da ancak bu kabak yerleşir. Bu hikâyeden mülhem bu atasözü yöremizde genelde abartılı ve yalan konuşanları yermek maksadıyla kullanılan istihzai bir atasözüdür. 

3. Erê dema meriv virkî bike lazime meriv şahidkî jî bibîne. (Yalan söylediğin an birkaç şahidin de olmalı.)

Yalan konuşmak toplumda hoş karşılanmayan gayri İslami ve gayr insani bir davranıştır. Yalancı insanlar genelde toplum tarafından dışlanır. Yöremizde sıklıkla kullanılan bu atasözü genelde insanları yalandan uzak ve tutarlı davranışlara yönlendirmeyi amaçlamaktadır.

4. Heta gûz neşkê, kes nizane pûçe yan aza ye. (Ceviz kırılmadan mahiyeti anlaşılamaz)

Yüzeysel bakışlarla gerçekler anlaşılmaz. Bir şeyin hakikatini anlamak için o şeyin detayını araştırmak elzemdir. Üstünkörü bakış ve ön yargıların insanı yanıltması muhtemeldir. Yöremizde sıklıkla kullanılan bu atasözü insanları ön yargı ve üstünkörü bakışlardan sakındırmayı amaçlamaktadır.

5. Salê rojkî nêçîra min tê ber derî, ew roj jî guyê tajîyê min tê.(Yılda bir kez avım kapıya gelir, o gün de tazımın sıçası gelir)

Yöremizde bu atasözü nadir yakalanıp sudan bahanelerle kaçırılan fırsatların, insanda bıraktığı hayal kırıklığını dile getirmek maksadıyla kullanılır.

6. Reva pisîkê heta kadînê ye. (Kedinin kaçışı samanlığa kadardır.)

Olumsuz ve neticesi belli olan ve insanı zor duruma sokan davranışlardan kaçınmak elzemdir. Yoksa insanın hüsrana uğraması kaçınılmazdır. Yöremizde sıklıkla kullanılan bu atasözü insanları olumsuz ve neticesi belli olan davranışlardan sakındırmak maksadıyla kullanılır.

7. Dawet a mîra agir ketiye qûna feqîra (Düğün beylerindir. Tutuşan fakirlerdir.)

İnsanın kendisinin ilgilendirmeyen işlerle uğraşması, ekâbirlere yalakalık yapması doğru bir davranış değildir. Bu atasözü de yöremizde insanları bu tür davranışlardan sakındırmak ve böyle davrananları hicvetmek maksadıyla kullanılır.

8. Nanê bê xwey dixwe tirê şor dike. (Tuzsuz ekmek yiyip, tuzlu yellenir)

Türkçede boynundan büyük işlere girişmek diye bir deyim vardır. Yöremizde sıklıkla kullanılan bu atasözü bu anlamı içermekle beraber daha çok boynundan büyük işlere girişen, kendisini olduğundan daha güçlü ve etkili olarak göstermeye çalışan gösteriş meraklısı insanları yermek maksadıyla kullanılır

9. Bilind firî li alçax ketî. (Yüksek uçan alçağa düşer)

Kibirlenmek, gururlanmak ve insanları hor görmek insanı helak eden olumsuz davranışlardır. Böyle davranan insanlar eninde sonunda zillete mahkûm olup horlanırlar. İşte bu atasözü de yöremizde bu tür davranışların olumsuz yönlerine dikkat çekmek, insanları bu tür davranışlardan sakındırmak ve böyle davrananları uyarmak maksadıyla kullanılan istihzai bir atasözüdür.

10. Ji xelkê tirê ez xewar im. Kes nizane ez dîn û har im. (El uyku düşkünü olduğumu zannededursun oysa ben deli divaneyim.)

Hakikat her zaman bizim gördüğümüzden ibaret değildir. Bazen hakikat gördüğümüzü zannettiğimizin tam tersi de olabilir. Bu sebeple dış görünüşe bakıp yorum yapmak doğru değildir. Yöremizde sık kullanılan bu atasözü de gerçeğin görülenden ibaret olmadığını ifade eden güzel bir atasözüdür.

11-Dinya boş û betal e.(Dunya boş ve beyhudedir)

İslam’ın dünya anlayışından derin izler taşıyan bu atasözü yöremizde; dünyanın faniliğini ifade etmek maksadıyla kullanılır. Ayrıca bu atasözü yöremizde ölüm ve benzeri acı hadiseler karşısında muhatabı teselli etmek maksadıyla da sıklıkla kullanılır.

12. ‘Alimê xeybê Xweda ye. (Gaybı bilen allahtır)

Yöremizde sık kullanılan bu atasözü Neml süresi 65 ayetinden mülhemdir. Ayrıca tevhid hakikatini güzel ifade eden bu atasözü Kur’an ayetlerinin kültürümüzdeki izdüşümünü göstermesi açısından önemlidir.

13. Hat ji newalê bû xweyê malê (Dereden geldi kendini evin sahibi zannediyor)

Türkçedeki (Dağdan gelmiş bağdakini kovuyor) atasözünün anlamdaşı olan bu atasözü yöremizde işgalci zihniyete sahip zorba insanları yermek maksadıyla kullanılır.

BU MAKALEYİ SOSYAL MEDYADA PAYLAŞ

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile